Jordan Peterson, Tragedy vs Evil

Inleiding

Ik heb “Tragedy vs Evil” van Jordan Peterson op YouTube beluisterd en bekeken en uittreksels van gemaakt: een basis-uittreksel, wat ik on the fly in het Nederlands heb vertaald, is een beetje onevenwichtig: in het begin nog samenvattend wordt het aan het eind letterlijk uitgeschreven. En een globaal één A4-schema. De video is met veertig minuten te overzien en bevat veel van Peterson’s kerngedachten, vooral op de gebieden die mij interesseren: de condition humaine, hoe goed te handelen en waarom geloven mensen?

Samenvatting

Peterson legt uit dat de mens bepaalde beperktheid is en dat buiten de mens onbepaalde oneindigheid ligt. In de mens botsen deze twee: de oneindigheid overspoelt of dringt binnen bij de mens. En daar ontstaat tragiek uit: aardbevingen, kanker, geestelijke ziekte en roofdieren. De beperktheid kun je als goed zien: daaruit ontstaat de mogelijkheid te kiezen, en dus de vrijheid en verhalen. Idem voor de kwetsbaarheid: dat is waar je in de ander van houdt.

De mens wordt zich hiervan bewust. Hij krijgt bewustzijn over zijn kwetsbaarheid. Direct na zijn bewustzijn, en zijn mogelijkheid tot keuze, ontstaan goed en kwaad. (Adam en Eva). Hoe moet de mens reageren op dat zelfbewustzijn en die kwetsbaarheid?

  • Abel volgt de juiste manier door te “offeren”: een nederige opstelling tegenover de oneindigheid, confronteren van de kwetsbaarheid en de juiste beslissingen nemen en de juiste zaken opgeven of laten gaan. 
    • Je kunt het goede leren door je in het slechte te verdiepen, zoals het lezen van de Gulag Archipel van Solzjenitzyn.
  • Kaïn is het tegenovergestelde hiervan. Hij trekt zich terug uit de oneindigheid en vertrouwt op zijn eigen slinkse plannen. Dit loopt slecht af. 
    • Slechtheid is niet nodig, vrijwillig, heeft een soort esthetiek, verstoorde grappigheid, viering van gruweldaden, vernedering.
    • Slechtheid ontstaat uit wrok en arrogantie en het zelfbewustzijn van iemands kwetsbaarheid.
    • Peterson waarschuwt: met onze technologische macht wordt het nog belangrijker om het goed te doen.

Geloof is een manier om om te gaan met de het oneindige en onbekende: het vult de gaten van de kennis in. Hierdoor ontstaat ook de behoefte van mensen om vast te houden aan hun geloof, en dat is nodig, maar ook is het verdedigen van het geloof te vuur en te zwaard potentieel erg gevaarlijk.

Persoonlijk

Peterson weet als geen ander het abstracte met het concrete te verbinden. Ik heb een beeld wat het bepaalde beperkte in mij is, en hoe ik zelf met de confrontatie met het onbepaalde oneindige omga. Misschien kan ik best wat meer voor openstaan voor het oneindige, het onbekende, het onvoorspelbare, het onbegrijpbare en mij wat meer er aan overgeven in plaats van het te bevechten en (proberen) te beheersen.

Het is interessant hoe hij de uitspraak van de Buddha: “het leven is leiden” een stapje abstracter uitlegt: het leven is leiden omdat in de mens de beperktheid met de oneindigheid botst.

Het geeft antwoord op de vraag: Waarom geloven mensen? Het religieuze houdt zich bezig met de botsing tussen beperktheid en oneindigheid, hoe daar mee om te gaan. De mens heeft dat nodig. Dit omvat de antwoorden die ik zelf vroeger had. Mensen geloven in God omdat ze daarmee alles verklaren wat ze niet begrijpen, van waarom bestaat de aarde, via waarom valt een appel tot waarom is mijn kind gestorven. En als je in God gelooft en gelooft dat alles goed komt als je het goed doet, maakt dat het makkelijk om je over te geven aan dat de rest loopt zoals het moet lopen en je over te geven aan de oneindigheid en de onvoorspelbaarheid; dat geeft rust.

Wat ik prachtig vind is de uitleg waarom de beperktheid en kwetsbaarheid kern zijn van het mens zijn en nodig. Zonder beperkheid geen keuze en vrijheid, zonder kwetsbaarheid geen liefde.

Ergens vind ik dat je van het kwetsbare houdt nog een moeilijke te begrijpen gedachte. Ook dat je het goede zou leren door de Gulag Archipel te lezen. Die moet ik in de toekomst verder onderzoeken.

Brené Brown, De kracht van kwetsbaarheid

Brene Brown, De kracht van kwetsbaarheid, Boekcover      Het uittreksel is gevisualiseerd. De rode lijn is:

  1. Verbondenheid is de reden van ons bestaan. We zijn kwetsbaar, we wapenen ons tegen kwetsbaarheid, we schamen ons als we niet voldoen aan eisen van anderen. We voelen dan schaamte, zijn bang dat we de verbondenheid met anderen verliezen. Dan worden we boos, vluchten, of cijferen onszelf weg en verliezen verbondenheid.
  2. Advies is: toon je kwetsbaarheid en creëer verbondenheid. Voel, deel wat je voelt, en krijg reactie daarop.
  3. Hoe? toon moed en voel echt, laat hierin positief en negatief toe, wees overtuigd dat je betrokkenheid en liefde waarde ben, accepteer jezelf, ik ben genoeg, ik heb genoeg, stel grenzen en heb zelfcompassie, oefen schaamtebestendigheid, spiritualiteit, beoefen dankbaarheid, zoek steun.

Methode en structuur boek

Brené Brown volgt voor haar inzichten die ze in “De kracht van kwetsbaarheid”– engelse titel “Daring Greatly” – uit 2012 naar voren brengt de gefundeerdetheoriebenadering. Volgens deze benadering worden theorieën ontwikkeld die gefundeerd of gegrond zijn in de werkelijke ervaringen van mensen. Hiertoe worden vooral interviews gehouden waarbij er uitgegaan wordt van een onderwerp of thema. De deelnemers definiëren het probleem. De gegevens die hieruit naar voren komen worden op een gestructureerde manier geanalyseerd. Een bottum-up methode dus.

Brené Brown heeft deze methode in het verleden toegepast op “verbonden zijn”, “schaamte” en “kwetsbaarheid”. De inzichten zijn dus gebaseerd op de inzichten van de geinterviewden in de terminologie van Brené Brown: ik voel me verbonden omdat ik me kwetsbaar opstel. Waarom dat zo is, is niet onderzocht. Het is niet een methode waarin een hypothese wordt gesteld die vervolgens onderzocht wordt. Misschien hierdoor wordt er een grote hoeveelheid termen en categoriën gebruikt die allemaal met elkaar samenhangen, maar niet altijd is duidelijk op welke manier en waarom.

Wat verder door elkaar heenloopt is dat het deels bevlogen zelfhulpboek is, deels beschrijvend wetenschappelijk onderzoek en deels maatschappijkritiek.

Ten aanzien van de adviezen bestaan deze uit: heb inzicht in wat de foute dingen zijn, doe niet de foute dingen, of ga anders om met de foute dingen en doe de goede dingen. Bijvoorbeeld: herken schaamte, blijf weg bij schaamte, en als het dan toch gebeurt wees schaamtebestendig, maar wees vooral genoeg voor jezelf zodat je je überhaupt niet schaamt.

Opmerkingen

Kwetsbaar wordt als neutrale term bedoeld, is volgens mij hetzelfde als voelen, en kan positief en negatief zijn, dus blij en boos. Maar de nadruk ligt door de woordkeuze toch op de negatieve gevoelens. Dit doet ze omdat mensen de negatieve gevoelens tegenhouden, en daarmee ook de positieve. Wees kwetsbaar, laat de negatieve gevoelens toe, en daarme ook de positieve, en wordt gelukkiger en vindt verbinding. Maar eigenlijk is het dus: voel.

Ze gaat door op schaamte. Volgens mijn interpretatie is dat een type kwetsbaarheid (of gevoel). Schaamte is angst voor onverbondenheid, omdat je volgens een of andere norm iemand bent die niet goed genoeg is. Soms wordt schaamte opeens als objectief afkeurenswaardig gedrag gebruikt, terwijl het toch om een norm en gevoel gaat.

Brené Brown zegt: “Onderzoekers zien geen enkel verband tussen schaamte en positieve factoren” (p 78). Evolutionair moet dit toch een reden gehad hebben, als die er niet nog steeds is. Schaamte zorgt dat mensen zich aan de normen van de groep houden, en dat is vaak handig en nodig, volgens mij.

Waarom vervallen mensen in de negatieve spiraal? Dat wordt niet duidelijk. Mensen beschermen zich tegen kwetsbaarheid (zie Hoofdstuk4, p 114) op allerlei manieren en schaamte lijkt nog veel erger en nergens voor nodig.

… en Heidegger

In termen van Heidegger: Schaamte is vervallen zijn in het men. Je moet een kunnen-zijn zijn, authentiek, zelf kiezen, jezelf zijn en laten zien.

Volgens Heidegger wordt een erzijn opgeroepen het kunnen-zijn in te vullen door de angst voor het leven en de dood. De belangrijkste angst van de mens is volgens Brené Brown de angst voor onverbondenheid. Brown geeft aan dat je moed moet hebben om kwetsbaar te leven.

Volgens Brené Brown is schaamte slecht, altijd, en dient het nergens toe. Volgens Heidegger moet je af en toe vervallen in het men leven, je kunt niet altijd authentiek een kunnen-zijn zijn.

Hoe een kunnen-zijn zijn is concreter bij Brown, namelijk door kwestbaar te leven, en de hele rits aan strategiën die daar bij hoort.

… en RET

De kern van de rationeel-emotieve therapie komt erop neer dat niet de gebeurtenissen in je leven bepalen hoe je je voelt, maar de manier waarop je tegen die gebeurtenissen aankijkt. Brené Brown past dit natuurlijk toe op schaamte: wat is nou de norm en wil je je daar wel aan houden?